Fotorewolwer - (Konrad Brandel)

Rysunek z dokumentacji patentowej Rysunek z dokumentacji patentowej

Fotorewolwer Konrada Brandla - brandlówka  (1883)

Konrad Brandel jako pierwszy na ziemiach polskich i jeden z pierwszych na świecie, zbudował własnego pomysłu ręczny aparat fotograficzny zwany „fotorewolwerem” . W aparacie tym, również jako pierwszy - zastosował mały jak na owe czasy format materiału negatywowego - 6 x 9 cm.

Data skonstruowania aparatu nie jest dokładnie znana - jako najbardziej prawdopodobną przyjmuje się rok 1883, a prace nad nim trwały już 1880 roku.  

Do zbudowania przez Brandla ręcznego aparatu fotograficznego przyczyniły się dwa wcześniejsze wynalazki - wynalezienie przez Ryszarda Maddoxa w 1871 roku suchych płyt negatywowych (sucha płyta szklana pokryta emulsją bromosrebrowo-żelatynową) oraz wynalezienie migawki fotograficznej.   

Fotorewolwer Brandla był to lekki aparat fotograficzny na płyty szklane - służący do wykonywania zdjęć reporterskich,  bez użycia statywu. Miał on postać prostokątnego pudełka, wyposażony był w obiektyw o krótkiej ogniskowej, początkowo firmy Steinheil (Niemcy), a w późniejszym okresie firmy – François (Francja).

Obiektyw aparatu suwał się w oprawie zaopatrzonej w podziałkę odpowiadającą ostremu nastawieniu ostrości - w granicach od około 7 metrów (dziesięciu kroków) do nieskończoności. 

Aparaty wyposażone były w migawkę tarczową, wewnętrzną o szybkości około 1/50 sek., oraz przysłonę otworkową. Celownik aparatu składał się z ramki z nitkami przeprowadzonymi na krzyż oraz z deseczki z otworem dla oka. W niektórych aparatach zamiast ramki znajdowało się szkło dwuwklęsłe. Do noszenia aparatu służył skórzany pasek.

Aparaty Brandla wykonane były z drewna, początkowo posiadały kasetę pojedynczą, później podwójną, a następnie wyposażone zostały w magazyn mieszczący 12 i 20, a po roku 1889 -  25 płyt.

"Kurier Poranny" w 1891 roku w rubryce "Co słychać nowego?" zamieścił wzmiankę: "Nowy przyrząd fotograficzny. (…) p. Brandel próbował zbudowanego przez siebie nowego zupełnie przyrządu fotograficznego momentalnego. Przyrząd ten jest o wiele dogodniejszy od dawniejszych, gdyż cały z kliszami mieści się w jednej skrzynce, gdy dotychczas klisze trzeba było trzymać oddzielnie. Klisz w przyrządzie mieści się 12, z bardzo dowcipnym urządzeniem, pozwalającym przekonać się, czy klisze wszystkie już zużyto, bez otwierania przyrządu. Fotografie otrzymane za pomocą tego przyrządu są większe niż w dawniejszym przyrządzie p. Brandla, są bowiem wielkości formatu tzw. gabinetowego".

Magazynek - kaseta z płytami - stanowił jedną całość z aparatem, posiadał w górnej części światłoszczelny, elastyczny worek wykonany ze skóry.
Płyty w magazynie znajdowały się w pozycji pionowej, jedna za drugą. Poszczególne płyty umieszczone były w specjalnych ramkach. Po naświetleniu pierwszej płyty fotograf przy użyciu światłoszczelnego worka mógł przenieść naświetloną płytę na koniec zestawu, przesuwając tym samym wszystkie płyty o jedno miejsce w kierunku obiektywu. Tym sposobem druga płyta przesuwała się na miejsce pierwszej i była gotowa do naświetlenia. Po naświetleniu wszystkich płyt  musiał być rozładowany i ponownie naładowany w ciemni.

Rysunek przedstawia kasetę zdjęciową magazynową ze zmieniaczem workowym pomysłu Arthura Newmana - podobną przypuszczalnie do zastosowanej przez Konrada Brandla w pierwszych modelach fotorewolwerów.
Powyższy rysunek i opis pochodzi on z artykułu  Pawła Paciorkiewicza - Wyposażenie i akcesoria (cz. 4)  - w miesięczniku FOTO nr 5/1988. Zamieszczono dzięki uprzejmości autora.

 

Nie zachował się prawdopodobnie, żaden z wyprodukowanych przez Brandla aparatów.

 

Można przypuszczać, że pierwsze modele aparatów wyglądały podobnie do przedstawionych poniżej.

 

Aparaty z magazynami workowymi - firmy STIRN - Detective Magazine camera - z 1891 roku - (powyżej, z lewej strony) zdjęcie pochodzi z katalogu Mc Keown's Camera 2005 - 2006 oraz aparat nie ustalonego producenta z 1892 roku (powyżej, z prawej strony) - zdjęcie pochodzi z artykułu Wielki rozwój ręcznych aparatów fotograficznych na płyty wynikiem wynalazku Maddoxa - Pawła Paciorkiewicza zamieszczonym w miesięczniku FOTO nr 7-8/1987.

Oba zdjęcia przedstawiają podobne do fotorewolweru Brandla aparaty produkowane prawie 10 lat po fotorewolwerze Brandla.

Aparat Brandla różnił się od wyżej przedstawionych aparatów tym, że posiadał obiektyw umieszczony na czołówce aparatu oraz wyposażony był w celownik ramkowy.

Analizując zachowane materiały dotyczące tego aparatu, z przypuszczeniem graniczącym z pewnością można założyć, że wyrabiane w późniejszym okresie przez Brandla aparaty pozbawione były światłoszczelnego worka (magazynu workowego). Płyty znajdowały się w magazynie, ich zmiana następowała przy użyciu mechanizmu sprężynowego.

 

Widok aparatu w rękach konstruktora

 

 
Konrad Brandel z fotorewolwerem - rysunek Władysława Podkowińskiego wykonany w roku 1885 podczas Wystawy Rolniczo-Przemysłowej w Warszawie - zdjęcie pochodzi z tygodnika Wędrowiec z 1885 roku - ze zbiorów Biblioteki Cyfrowej Uniwersytetu Łódzkiego.

 


 

Poza obiektywami, które Brandel kupował, pozostałe elementy aparatu wyrabiał kuzyn Brandla - August Brandel.
August Brandel był stolarzem-mechanikiem, zajmował się podobno produkcją różnych kamer fotograficznych, wykonywał ich jednak niewiele ze względu na konieczność użycia drogich zagranicznych  materiałów i brak pomocników.  [K.Lejko. Warszawa w obiektywie…]



Przez cały okres produkcji aparatów Konrad Brandel pracował nad ich udoskonalaniem, jak informował w Kurierze Warszawskim w 1891 roku: "mój aparat, którym obecnie pracuję, jest począwszy od roku 1883 piątym z porządku udoskonalonym przeze mnie aparatem, a pomimo to nad dalszym udoskonaleniem takowego nie przestaję".   

Fotorewolwer Konrada Brandla został objęty ochroną patentową.
Jak sam wynalazca poinformował w Kurierze Warszawskim: " w dniu 24 marca 1889 roku wniosłem  podanie do Departamentu Przemysłu i Handlu o uzyskanie patentu wynalazku na rewolwer bez kaset mieszczący 25 klisz, na ten to rewolwer przyznany mi został patent 16 października 1889 roku (patent nr 11515)".

 

 Szkic aparatu z "patentu nr 11515 przyznanemu K. Brandlowi na ręczny rewolwerowy fotoaparat" 

L. Anders w artykule zamieszczonym w Fotografie Warszawskim z 1905 roku, opisuje aparat Brandla: "pierwszy aparat wynalazca skonstruował, używając deseczek od cygar. Pierwszy swój fotorewolwer zaopatrzył Brandel w oddzielne kasety rolkowe wyrabiane w forniru.  Następnie zmienił materiał i kasety budował z drzewa hebanowego, żaluzję zaś z cienkiej stali". 

Opatentowany przez Konrada Brandla aparat różnił się znacznie od wcześniejszych modeli jego aparatów.  Zgodnie z opisem zawartym w dokumentacji patentowej, aparat był konstrukcją lekką, pozbawiony został "wałków i całych połączonych z nimi mechanizmów". Kompletny aparat składał się z kartonowych pudełek, w których mieściło się 25 blaszanych ramek ze wstawionymi w nich kliszami oraz światłoszczelnego worka z dwoma rękawami. Nabicie kaset i ponowne załadowanie kamery dzięki istnieniu worka mogło spełniać swoje zadanie "podczas podróży". 

 

Fotorewolwery Brandla produkowane były w trzech formatach
6 x 9 cm Nr:  BK / 10
9 x 12 cm  Nr:  BK / 20
12 x 16,5 cm Nr:  BK / 30
udoskonalone wersje wcześniejszych modeli Nr: BK / 40 oraz Nr BK / 50

 

Konrad Brandel wyprodukował przeszło 100 sztuk aparatów. Aparaty kupowane były przez odbiorców krajowych jak i zagranicznych.

 Za wynalezienie aparatu Konrad Brandel został przez cesarza Franciszeka Józefa nagrodzony orderem.

Produkowane między innymi przez firmę Western Camera (15 lat skonstruowaniu przez K. Brandla fotorewolweru) aparaty magazynowe posiadały konstrukcję zbliżoną do opatentowanego przez Konrada Brandla aparatu. 

 

Do każdego sprzedanego aparatu Brandel załączał oryginalną instrukcję posługiwania się aparatem jak również przepis wywoływania błon.

Aparat jest słabo widoczny na załączanej do aparatu instrukcji obsługi aparatu pt. "Sposób postępowania z fotorewolwerem wynalazku Konrada Brandla Fotografa Cesarskiego Warszawskiego Uniwersytetu"

 
Jak wyżej zaznaczono Brandel do pierwszych swoich fotorewolwerów sprowadzał obiektywy z niemieckiej firmy Steinheil (Optische Werke C.A. Steinheil Söhne GmbH. Monachium Niemcy).  

Obiektyw Steinheil (aplanat) - rycina pochodzi z Podręcznika fotografii dla amatorów J. Bohdanowicza,  Warszawa 1891 rok.


W 1890 roku firma ta wypuściła na rynek aparat Detectiv Camera - który do złudzenia przypomina produkowany wcześniej przez Brandla fotorewolwer. Był to bowiem aparat na 12 kliszy szklanych formatu 9 x 12 lub 10 x 15 cm, z magazynkiem na klisze w postaci skórzanego worka. 

 

Aparat z magazynem workowym firmy Steinheil - zdjęcie pochodzi z katalogu Mc Keown's Camera 2005 - 2006

Poza zmianą celownika z ramkowego na lustrzany, aparat firmy Steinheil niewiele różnił się od aparatu Brandla.

Czy prace inżynierów firmy Steinheil nad "swoim" aparatem były przyczyną zerwania przez Brandla kontaktów z w/w firmą? Czy inżynierowie firmy STEINHEL skopiowali i unowocześnili aparat Brandla?, czy też prowadzili prace nad swoim aparatem równolegle do Brandla? Jak by nie było Brandel ze swoim aparatem wyprzedził o ok. 10 lat aparaty firmy niemieckiej.

 

Konrad Brandel swoim aparatem wykonywał wiele zdjęć reporterskich. Poniżej jedno ze zdjęć - zamieszczone w Tygodniku Kłosy w 1874 roku   

Literatura:

1.  Brandel Konrad (1838-1920) Fotograf, konstruktor aparatów fotograficznych. Wacław Żdżarski, Zbigniew Skoczyński w Inżynierowie Polscy w XIX i XX wieku pod red. Józefa Piłatowicza, tom VII, Warszawa, 2001.

2. Przyczynek do historii polskiego przemysłu fotograficznego, Stanisław Sommer, FOTOGRAFIA nr 2 z 1958 roku.

3. Brandel Konrad - Wacław Żdżarski - Słownik Polskich pionierów Techniki, pod red. Bolesława Orłowskiego, Wydawnictwo Śląsk 1984.

4. Warszawa w obiektywie Konrada Brandla, Krystyną Lejko, Warszawa 1985,

5. Historia fotografii warszawskiej, W. Żdżarski, Warszawa 1974

 

Czytany 3175 razy

Dodaj komentarz

Kod antyspamowy
Odśwież